Havalandırma Tesisatı

Kanal, fan ve menfez dört işte de ortaktır; amaç, debi ve tabi olunan kural farklıdır. Projede bu ayrım yapılmazsa sistem ya yetersiz kalır ya da bir mahalin kirli havasını başka bir mahale taşır.

Dört ayrı iş, tek başlık

• Kapalı otopark: araç egzoz gazının seyreltilmesi ve yangında duman tahliyesi.
• Mutfak davlumbaz egzozu: yağ taşıyan sıcak havanın, yanıcı yüzeylerden uzakta doğrudan dışarı atılması.
• Islak hacim egzozu: banyo ve tuvalette nem ile kokunun sürekli uzaklaştırılması.
• Kazan dairesi: yanma havasının sağlanması ve gaz birikiminin önlenmesi. Konfor değil, can güvenliği konusu.

Kanal tipi ve güzergâh

Kanal seçimi debiye, basınca ve mahalin geometrisine bağlıdır.

• Galvaniz sac dikdörtgen kanal: sınırlı asma tavan yüksekliğinde yüksek debiyi taşır. İşin kalitesini flanş contası ve sızdırmazlık uygulaması belirler.
• Spiral yuvarlak kanal: aynı kesitte basınç kaybı daha düşük, sızdırmazlığı daha kolaydır; buna karşılık tavan yüksekliğini daha çok tüketir.
• Esnek kanal: yalnızca ana kanal ile menfez arasındaki kısa bağlantı içindir. Gergin çekilmediğinde ve dirsek yaptığında basınç kaybı hızla artar.

Güzergâh, asma tavan içindeki boşluğa ve kiriş geçişlerine göre çizilir. Sprinkler borusu, elektrik tavası ve aydınlatma aynı boşluğu paylaşır; kanal en son yerleşirse kesit küçülür, dirsek sayısı artar ve hesaplanan debi tutmaz. Kiriş altından geçmek için kanalı yassılaştırmak mümkündür, ancak bunun basınç kaybı karşılığı fan seçiminde hesaba katılmalıdır. Kirişte delik bırakılacaksa karar, statik projeyi hazırlayan tarafa aittir.

Menfez yerleşimi, fan ve debi dengeleme

Toplam debi doğru olsa bile menfezler yanlış yerleşirse hacmin bir bölümü havasız kalır. Egzoz menfezi kirli havanın üretildiği noktaya yakın; taze hava girişi ise havanın hacmi katederek o noktaya ulaşacağı yere konur. Giriş ile çıkış birbirine çok yakınsa hava kısa devre yapar: fan çalışır, hacim havalanmaz. Fan da yalnızca debiye göre değil, kanal uzunluğu, dirsek sayısı, filtre ve menfez direncinden oluşan toplam basınç kaybına göre seçilir.

1. 01

   Sızdırmazlık kontrolü

   Birleşim ve flanşlarda kaçak varsa menfezde ölçülen debi hiçbir zaman tutmaz.

2. 02

   Menfezde ölçüm

   Her menfezde debi ölçülür ve proje değeriyle karşılaştırılır.

3. 03

   Damperle dengeleme

   Fazla hava alan kolların damperi kısılarak dağılım proje değerine yaklaştırılır.

4. 04

   Fan devrinin ayarı

   Toplam debi hedefin dışındaysa devir ayarlanır ve ölçüm tekrarlanır.

5. 05

   Ölçümün kaydı

   Son değerler yazılı teslim edilir; sonraki bakım ve şikâyetlerde kıyas noktası budur.

Kazan dairesi havalandırması

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kazan dairelerinde duman bacalarına ilave olarak temiz ve kirli hava bacaları yapılmasını şart koşar (Madde 54). Gaz kullanılan kapalı bölümlerde gaz kaçağına karşı doğal veya mekanik havalandırma sağlanması ve gaz algılayıcı kullanılması da aynı yönetmelikte yer alır; doğalgaz tesisatlı kazan dairesi tavanının, gazın birikebileceği cep bırakmayacak şekilde düz olması istenir (Madde 55). Doğalgaz kullanılan yerlerde fan ve havalandırma motorlarının kıvılcım güvenlikli olması ayrıca aranır (Madde 88).

Alt menfez döşemeye yakın konumlanır ve brülörün yanma havasını karşılar; üst menfez tavana yakın konumlanır, sızan gazı ve sıcak kirli havayı atar. İkisi de doğrudan dış havaya açılmalıdır. Menfez kesitleri kazan dairesinin toplam anma ısıl gücüne göre hesaplanır; hesap esasları gaz dağıtım kuruluşunun iç tesisat teknik şartnamesinde tanımlıdır ve proje buna göre hazırlanır.

Otopark, mutfak ve ıslak hacim

Kapalı otoparkta havalandırma iki işi birden görür: işletmede araç egzoz gazını seyreltir, yangında duman tahliyesi yapar. Yönetmelik, toplam alanı 2000 metrekareyi aşan kapalı otopark alanlarında mekanik duman tahliye sistemini zorunlu tutar; sistemin binanın diğer bölümlerine hizmet veren sistemlerden bağımsız olması ve saatte en az 10 defa hava değişimi sağlaması gerekir (Madde 88). Araçların asansörle alındığı kapalı otoparklarda doğal veya mekanik havalandırma ayrıca şarttır (Madde 60).

Otel, restoran, kafeterya ve benzeri yerlerin mutfaklarındaki pişirme alanlarında egzoz sisteminin binanın diğer bölümlerine hizmet veren sistemlerden bağımsız olması, kanalın korunmamış yanabilir malzemelerden en az 50 santimetre açıktan geçmesi ve egzozun doğrudan dışarı, herhangi bir hava giriş açıklığından en az 5 metre uzağa atılması aranır. Aynı fıkrada mutfak egzoz kanallarına yangın damperi konulamayacağı belirtilir (Madde 88). Bu hükümler ticari pişirme alanları için düzenlenmiştir; konut mutfaklarında ölçü aynı yönetmelikten gelmez. Islak hacimlerde ise banyo, tuvalet ve benzeri alanların havalandırma bacasıyla veya mekanik havalandırmayla havalandırılması Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği uyarınca zorunludur; hava bacaları şönt baca tipinde düzenlenemez ve bu bacalardan elektrik ile doğalgaz tesisatı geçirilemez.

Ses, titreşim ve yangın damperi

Fanın titreşimi kanala, kanaldan yapıya geçer. Fan ile kanal arasına esnek bağlantı, gövdenin altına titreşim takozu konulmazsa ses üst katlara kadar taşınır. Hava hızının yüksek tutulması menfezde ıslık sesi üretir; bunu sonradan bastırmaya çalışmak yerine menfez kesitini baştan büyütmek kalıcı çözümdür.

Yangın damperi ise güzergâh kararıdır. Yönetmelik önce kanalların yangın kompartımanı duvarlarını delmemesini ister. Kanalın yangına 120 dakika dayanıklı bir kompartıman duvarını veya katını geçmesi gerekiyorsa geçtiği yerde yangın damperi konulması ya da şönt baca veya özel kelepçe gibi yangın geçişini engelleyen eşdeğer bir önlem alınması gerekir. Kanal korunmuş bir şaft içinden geçiyorsa şafta giriş ve çıkışta yangın damperi kullanılması şarttır. Aynı hava santralinden birden fazla kompartıman besleniyorsa geçişteki üfleme ve emiş kanallarında da damper aranır; buna karşılık basınçlandırma kanallarında yangın damperi kullanılmaz (Madde 87). Bu kararlar kanal asılmadan önce verilir.

Kesit ve fan, mahal görülmeden belirlenmez. Kat yüksekliği, kiriş düzeni, mevcut baca ve şaftlar, hacmin kullanımı ve eski tesisatın durumu yerinde bakılınca netleşir. Apartman yönetimi, müteahhit veya işletme sahibi olarak bir havalandırma işi planlıyorsanız 0532 487 3603 numarasından ulaşın; mahalli görelim, kapsamı ve yapılması gerekenleri buna göre konuşalım.