Mevcut betonarme depoyu onarmak mı, paslanmaz modüler depoya geçmek mi daha doğru?

Duruma bağlı. Betonarme depoda sızıntı, yüzey bozulması veya tekrarlayan su kalitesi şikâyeti varsa onarım ve kaplama bir süre kazandırır ama kalıcı çözüm olmayabilir. Modüler depo, hacmi bina ihtiyacına göre yeniden boyutlandırmaya ve dar girişlerden parça parça taşımaya izin verdiği için mevcut binalarda çoğu zaman daha uygulanabilir. Karar, keşifte deponun durumu ve kazan dairesinin ölçüleri görüldükten sonra verilir.

Yangın suyu için mutlaka ayrı depo mu gerekiyor?

Yönetmelik ayrı depo şartı koymuyor; yangın rezervi olarak ayrılan bölümün başka amaçla kullanılmamasını ve sadece söndürme sistemine hizmet etmesini şart koşuyor. Bu, aynı depo içinde kullanım suyu emişinin yangın rezervi seviyesinin üstünden alınmasıyla da sağlanabilir. Ayrıca yapıda sulu söndürme olarak yalnızca yangın dolapları varsa ve yüksek tehlike sınıfı değilse, dolapların kullanım suyu sistemine bağlanmasına izin veriliyor.

Deponun hacmini büyütürsem üst katlarda basınç artar mı?

Hayır. Hacim, su kesildiğinde binanın ne kadar süre idare edeceğini belirler. Musluktaki basıncı belirleyen şey hidrofor grubunun basma yüksekliği ve tesisatın boru çapıdır. Üst katta basınç sorunu varsa çözüm depoyu büyütmek değil, hidrofor seçimini ve kolon çaplarını gözden geçirmektir.

Hidrofor çok sık devreye girip duruyor, sebebi ne olabilir?

En yaygın sebepler: genleşme tankının ön basıncının yanlış olması veya membranın patlaması, tesisatta küçük bir kaçak ya da damlatan bir musluk, çek valfin tutmaması ve sabit devirli bir grubun küçük debilerde çalışmaya zorlanması. Sırayla bakılması gereken şeyler bunlar; parça değiştirmeden önce sebebin bulunması gerekir.

Su deposu ne sıklıkla temizlenmeli?

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bina içi depoların yılda en az bir kez temizlenmesini belirtiyor. Kantin, yemekhane gibi gıda işletmelerine yönelik resmî hijyen şartlarında ise su kesintisi olan dönemlerde 3 ayda bir, diğer zamanlarda 6 ayda bir temizlik isteniyor. Kullanılan dezenfektanın Sağlık Bakanlığından izinli olması gerekiyor.

Su Depoları

Su deposu, bağlantı hatları ve hidrofor grubu birlikte çalışan tek bir sistemdir. Bu sayfada depo tipi ve hacim seçimini, her bağlantının işlevini, yangın rezervi ayrımını ve bakım periyodunu anlatıyoruz.

Teknik hacimde paslanmaz modüler su deposu, giriş-çıkış vanaları ve bağlantı hatları

Bu kapsamda yaptıklarımız

Depo yerleşimi ve bağlantı hatları
Taşma, drenaj ve seviye kontrolü
Hidrofor grubu ve basınçlandırma

Depo tipi ve hacim neye göre belirlenir

Bina su deposunda üç malzeme yaygın. Paslanmaz çelik modüler depolar panellerden sahada kurulur; parça parça taşınabildiği için dar kazan dairesi kapısı olan mevcut binalarda işe yarar. Polyester (CTP) depolar da modüler üretilir, daha hafiftir. Betonarme depo genellikle yeni inşaatta bodrumda yapılır. Burada dikkat edilecek nokta, yönetmeliğin su deposunun taşıyıcı sistemden bağımsız olmasını istemesidir; depo perde ve temel gibi taşıyıcı elemanlarla bütünleşik dökülmez. Ayrıca betonarme depoda su geçirimsizlik ve iç yüzey kaplaması başlı başına bir iş olur. Hangisi seçilirse seçilsin, suyla temas eden yüzeyin suyun fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik niteliğini değiştirmemesi esastır.

Hacim; binanın kullanım amacına, günlük su ihtiyacına ve varsa seçilen yangın söndürme sistemine göre hesaplanır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği su depolarını düzenleyen maddesinde alt sınırları veriyor: 10 bağımsız bölüme kadar konut binalarında en az 3 m³, diğer binalarda en az 5 m³, umumi binalar ve yüksek katlı yapılarda en az 15 m³, çok yüksek yapılarda en az 30 m³. Konutlarda 10 bağımsız bölümden sonraki her bölüm için 0,50 m³ eklenir. Bunlar taban değerdir, hedef değil; gerçek hacmi proje hesabı belirler.

Depoyu ihtiyacın çok üzerinde büyütmek de sorun üretir. Su depoda uzun süre bekler, bekleme süresi uzadıkça su kalitesi bozulur. Hacim, gerçek tüketime göre seçilmeli.

Bağlantı hatları ve her birinin işlevi

Deponun kendisi işin küçük kısmı. Sistemin düzgün çalışıp çalışmadığını belirleyen şey bağlantılar ve kotlarıdır.

Giriş (besleme) hattı: Şebekeden gelen su. Boru ucu ile depodaki azami su seviyesi arasında serbest hava boşluğu bırakılır. Boru ağzı suyun içinde kalırsa, şebeke basıncı düştüğünde depodaki suyun şebekeye geri emilmesi riski doğar.
Çıkış (emiş) hattı: Hidrofora giden hat. Taban kotunun birkaç santim üzerinden alınır ki dipte biriken tortu doğrudan tesisata taşınmasın.
Taşma hattı: Şamandıra veya dolum vanası arızalandığında fazla suyu dışarı alır. Kesiti besleme hattından büyük seçilir. Ucu gidere doğrudan bağlanmaz, serbest akışlı bırakılır; ağzına sineklik konur.
Drenaj (boşaltma) hattı: Temizlik ve tahliye için deponun en alt kotundan alınır. Taban bu yöne eğimli olmalı, aksi halde depo tam boşalmaz ve dipte su kalır.
Havalandırma: Su çekilirken içeri hava girer, dolarken hava çıkar. Havalandırma ağzının dışarıdan gelen kirleticilere karşı korunması ve filtrelenmesi gerekir.
Numune musluğu: Suyun kontrol edilebilmesi için. Gıda işletmelerine yönelik resmî hijyen şartlarında denetimde numune alınmasını sağlayacak musluk açıkça isteniyor; diğer binalarda da işe yarar.

Depo kapağı kilitlenebilir olmalı, kapak çevresi yıkama ve yağmur suyunun içeri akmasını önleyecek şekilde yükseltilmeli. Depo, bakım için etrafından dolaşılabilecek bir servis boşluğu bırakılarak yerleştirilir; duvara dayalı kurulan bir depoda sızıntıyı görmek de onarmak da mümkün olmaz.

Yangın suyu deposu ile kullanım suyu deposu ayrı işlerdir

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, sulu söndürme sistemleri için kullanılacak su depolarında yangın rezervi olarak ayrılmış bölümlerin başka amaçla kullanılmamasını ve sadece söndürme sistemlerine hizmet verecek şekilde düzenlenmesini şart koşuyor (Madde 92). Pratikte bu iki şekilde çözülür: ya ayrı bir yangın deposu yapılır ya da aynı depoda yangın hacmi fiziksel olarak güvenceye alınır — kullanım suyu emiş ağzı, yangın rezervi seviyesinin üzerinden alınır. Böylece kullanım suyu bitse bile yangın hacmi yerinde kalır.

Aynı yönetmelik depo hacmini bina tehlike sınıfına bağlıyor: düşük tehlike için 30 dakika, orta tehlike için 60 dakika, yüksek tehlike için 90 dakika. Bir istisna var: yapıda sulu söndürme sistemi olarak yalnızca yangın dolapları varsa ve kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında değilse, yangın dolapları binanın kullanım suyu sistemine bağlanabilir, ayrı sistem istenmez.

Seviye kontrolü, kuru çalışma ve hidrofor grubu

Deponun bulunduğu kottan cazibeli akışın mümkün olmadığı binalarda hidrofor konulması imar yönetmeliğinde zorunlu tutuluyor. Seçim iki büyüklüğe dayanır: binanın eşzamanlı kullanımına göre hesaplanan debi ve en üst kattaki musluk ya da duş başlığında istenen basıncı sağlayacak basma yüksekliği. Bu ikisi bilinmeden yapılan seçim ya üst katı susuz bırakır ya da alt katlarda gereksiz yüksek basınç ve gürültü üretir.

Sabit devirli hidrofor pompayı ya çalıştırır ya durdurur; az su çekildiğinde sık devreye girip çıkar. Frekans kontrollü (invertörlü) grup, pompanın devrini talebe göre değiştirerek çıkış basıncını sabit tutmaya çalışır. Sonuç olarak daha az start-stop, daha az su darbesi ve daha düşük elektrik tüketimi elde edilir. Çok pompalı gruplarda pompalar sırayla devreye girer, çalışma süreleri dengelenir.

Seviye kontrolü: Şamandıra veya elektrot seti depodaki seviyeyi izler, dolum vanasını kumanda eder ve taşmayı önler.
Kuru çalışma koruması: Depo boşaldığında pompayı durdurur. Susuz dönen pompanın salmastrası ve çarkı kısa sürede zarar görür.
Genleşme tankı: Membranlı tank küçük çekişleri karşılar, pompanın her damla su için devreye girmesini geciktirir. Ön basıncı yanlış ayarlanmış tank, sık devreye girmenin en yaygın sebeplerinden biridir.
Titreşim ve gürültü: Pompa grubu titreşim takozu üzerine oturtulur, boru bağlantıları esnek kompansatörle yapılır. Kazan dairesi bir daireye bitişikse bu detay tartışma konusu olmaktan çıkar.

Temizlik, numune ve bakım periyodu

Depo bir kez kurulup unutulacak bir eleman değil. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, musluktan akan suların büyük ölçüde bina içi depo ve tesisattan kirlendiğini belirtiyor ve bina içi depoların yılda en az bir kez temizlenmesi gerektiğini söylüyor. Kantin, yemekhane, büfe gibi gıda işletmelerine yönelik resmî hijyen şartlarında periyot daha sıkı: su kesintisi yaşanan dönemlerde 3 ayda bir, diğer zamanlarda 6 ayda bir. Kullanılacak dezenfektanların Sağlık Bakanlığından izinli olması isteniyor.

Uygulamada bu takibi yapan bina veya site yönetimidir. Temizliğin tarihini ve kullanılan ürünü kayda geçirmek, denetimde de sakinlere karşı da işi kolaylaştırır. Temizlik sonrası suyun analiz ettirilmesi, deponun gerçekten temizlenip temizlenmediğini gösteren tek somut veridir.

Sahada nasıl ilerliyoruz

Yerinde keşif
Mevcut deponun hacmi, konumu, malzemesi, bağlantı kotları ve kazan dairesi giriş ölçüleri alınır. Modüler depo kararının verilebilmesi için kapı ve merdiven ölçüleri belirleyicidir.
İhtiyacın çıkarılması
Bağımsız bölüm sayısı, kullanım tipi, şebeke basıncı ve binada yangın sistemi olup olmadığı üzerinden hacim, hidrofor debisi ve basma yüksekliği belirlenir.
Yerleşim ve bağlantı planı
Deponun yeri, servis boşluğu, giriş-çıkış-taşma-drenaj-havalandırma hatlarının güzergâhı ve yangın rezervi ayrımı bu aşamada kararlaştırılır.
Montaj
Depo kurulur, bağlantı hatları çekilir, hidrofor grubu ve kumanda panosu yerine alınır, seviye kontrol elemanları bağlanır.
Devreye alma
Depo yıkanır, sistem su ile doldurulup kaçak kontrolü yapılır, basınç ayarı verilir; kuru çalışma koruması ve seviye kumandası test edilerek teslim edilir. Deponun dezenfeksiyonu ayrı ve izne tabi bir iştir: Sağlık Bakanlığından izinli dezenfektanlarla ve bu konuda izin belgesi bulunan uygulayıcılar eliyle yapılır.

Su deposu ve hidrofor işi, binanın kat sayısına, mevcut tesisatına ve kazan dairesinin fiziksel koşullarına göre her binada farklı çıkar. Uzaktan verilecek bir cevap işe yaramaz; yerinde bakmak gerekir. Binanızda yeni bir depo kurulumu, mevcut deponun yenilenmesi veya hidrofor grubunun değişmesi gündemdeyse arayın, gelip bakalım ve durumu birlikte değerlendirelim.

Sık sorulanlar

Mevcut betonarme depoyu onarmak mı, paslanmaz modüler depoya geçmek mi daha doğru?: Duruma bağlı. Betonarme depoda sızıntı, yüzey bozulması veya tekrarlayan su kalitesi şikâyeti varsa onarım ve kaplama bir süre kazandırır ama kalıcı çözüm olmayabilir. Modüler depo, hacmi bina ihtiyacına göre yeniden boyutlandırmaya ve dar girişlerden parça parça taşımaya izin verdiği için mevcut binalarda çoğu zaman daha uygulanabilir. Karar, keşifte deponun durumu ve kazan dairesinin ölçüleri görüldükten sonra verilir.
Yangın suyu için mutlaka ayrı depo mu gerekiyor?: Yönetmelik ayrı depo şartı koymuyor; yangın rezervi olarak ayrılan bölümün başka amaçla kullanılmamasını ve sadece söndürme sistemine hizmet etmesini şart koşuyor. Bu, aynı depo içinde kullanım suyu emişinin yangın rezervi seviyesinin üstünden alınmasıyla da sağlanabilir. Ayrıca yapıda sulu söndürme olarak yalnızca yangın dolapları varsa ve yüksek tehlike sınıfı değilse, dolapların kullanım suyu sistemine bağlanmasına izin veriliyor.
Deponun hacmini büyütürsem üst katlarda basınç artar mı?: Hayır. Hacim, su kesildiğinde binanın ne kadar süre idare edeceğini belirler. Musluktaki basıncı belirleyen şey hidrofor grubunun basma yüksekliği ve tesisatın boru çapıdır. Üst katta basınç sorunu varsa çözüm depoyu büyütmek değil, hidrofor seçimini ve kolon çaplarını gözden geçirmektir.
Hidrofor çok sık devreye girip duruyor, sebebi ne olabilir?: En yaygın sebepler: genleşme tankının ön basıncının yanlış olması veya membranın patlaması, tesisatta küçük bir kaçak ya da damlatan bir musluk, çek valfin tutmaması ve sabit devirli bir grubun küçük debilerde çalışmaya zorlanması. Sırayla bakılması gereken şeyler bunlar; parça değiştirmeden önce sebebin bulunması gerekir.
Su deposu ne sıklıkla temizlenmeli?: Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bina içi depoların yılda en az bir kez temizlenmesini belirtiyor. Kantin, yemekhane gibi gıda işletmelerine yönelik resmî hijyen şartlarında ise su kesintisi olan dönemlerde 3 ayda bir, diğer zamanlarda 6 ayda bir temizlik isteniyor. Kullanılan dezenfektanın Sağlık Bakanlığından izinli olması gerekiyor.