Sıhhi Tesisat Uygulamaları

Temiz su hattı: malzeme ve hat kurgusu

Temiz su tarafında konuşma genelde boru malzemesinden başlar. Bina içi temiz su hatlarında yaygın olarak üç grup kullanılır ve üçü de doğru yerde kullanıldığında sorunsuz çalışır. Seçim, hattın sıcak mı soğuk mu olduğuna, şap altında mı görünürde mi gideceğine ve kaç dönüş yapacağına göre değişir.

• PPR: Isıyla kaynatılarak birleştirilir, ek yeri boruyla aynı malzemeye dönüşür. Kolonlarda ve ana dağıtımda yaygındır. Sıcak hatta ısıl genleşmesi belirgindir; bu nedenle cam elyaf takviyeli tipleri sıcak hatlarda tercih edilir ve boru genleşme payı bırakacak şekilde döşenir.
• PEX: Esnek, kılıf içinden çekilebilir. Kolektörden cihaza kadar ek yapmadan tek parça gitmeye uygundur. Daire içi dağıtımda ve yerden ısıtmada kullanılır.
• Alüminyum katmanlı kompozit boru: Büküldüğü şekli korur, genleşmesi plastik borulara göre düşüktür. Görünür hatlarda ve dönüşün çok olduğu noktalarda iş görür.

Sıcak ve soğuk hat ayrımı sadece renk meselesi değildir. Sıcak hat yalıtılmazsa su musluğa varana kadar ısı kaybeder; bu hem konfor hem gereksiz su tüketimidir. Soğuk hattın yalıtımı ise terleme içindir: şap veya alçıpan içinde yoğuşan soğuk boru, aylar sonra tavanda ya da duvarda nem lekesi olarak karşınıza çıkar. İki hat şap içinde yan yana gidiyorsa aralarında mesafe bırakılır veya ikisi de kılıflanır.

Kolektörlü dağıtım ve erişim noktaları

Daire içinde iki yaklaşım vardır. Birincisi ana borudan T parçalarıyla çatallayıp cihazlara dağıtmak, ikincisi daireye giren suyu bir kolektörde toplayıp her cihaza ayrı boru çekmektir.

Kolektörlü kurgunun somut faydası şudur: sıva ve şap altında ek yeri kalmaz. Bir tesisatta sızdırma riskinin en yoğunlaştığı yer ek yerleridir. Kolektör, bu noktaları kırılacak yerden çıkarıp tek bir erişilebilir kutuda toplar. İkinci fayda her hatta ayrı vana olmasıdır; mutfak bataryası değişirken dairenin tamamının suyunu kesmek gerekmez.

Vana ve erişim noktaları planın parçasıdır, sonradan eklenen detay değildir. Hat çekilirken şunlar düşünülür:

• Daire girişinde ana kesme vanası
• Kolektör üzerinde her çıkış için ayrı vana
• Klozet, lavabo, evye ve makine bağlantılarında ara musluk
• Kolektör kutusu ve gömme rezervuar revizyon kapağının kaplama sonrası kapanmaması

Atık su hattı: çap, eğim ve havalandırma

Temiz su basınçla çalışır, atık su yerçekimiyle. Bu fark her şeyi belirler. Atık su tarafında en kritik değişken eğimdir ve sahada en çok atlanan detay da budur. Bina içi yerçekimli atıksu tesisatı TS EN 12056 serisi altında tanımlanır.

Çap, bağlanan cihazın türüne ve hatta kaç cihaz toplandığına göre belirlenir. Klozet hattı genelde 100'lük borudur; lavabo, evye ve duş gibi cihazlar daha küçük çaplarla kolona bağlanır. Burada sık yapılan hata, çapı büyütmenin eğim hatasını telafi edeceğini düşünmektir. Etmez. Çap ve eğim kararı birlikte verilir.

Havalık borusu neden gerekir

Kolondan aşağı inen su, arkasında negatif basınç bırakır. Bu emme, cihaz sifonlarındaki su kapanını çekip boşaltabilir. Su kapanı boşaldığında kanalizasyon gazı ile daire arasında hiçbir engel kalmaz. Sonuç, tesisatın gözle sağlam göründüğü ama kokunun geçmediği o bilinen tablodur.

Havalık borusu kolona hava vererek bu emmeyi kırar. Kurallı uygulamada her düşey kolon, çapı daraltılmadan çatıya kadar çıkarılır, çatı üstünde bir miktar yükseltilir ve ucuna şapka takılır. Havalığı çatı arasında sonlandırmak ya da kolonu yukarıda inceltmek, sonradan koku olarak geri dönen tipik hatalardır.

Temizleme kapağı

Her kolonun erişilebilir en alt noktasına bir temizleme kapağı konur; uzun yatay hatlarda da belirli aralıklarla muayene noktası bırakılır. Bu kapağın bulunmadığı bir binada tıkanıklık anında yapılacak ilk iş bir yeri kırmaktır. Kapağın kendisi küçük bir detay, yokluğu pahalı bir iştir.

Banyo ve mutfak tadilatında hat revizyonu

Tadilat işlerinde hattın tamamı değil, mevcut kolona bağlanan daire içi kısım yenilenir. Belirleyici olan, kotların erken netleşmesidir.

1. 01

   Mevcut durumun tespiti

   Kolonun yeri, mevcut gider kotu, kolon malzemesi ve daire girişindeki vananın durumu tespit edilir. Eski yapılarda kolonun kendisinin değişip değişmeyeceği bu aşamada kararlaştırılır.

2. 02

   Yerleşim ve kot kararı

   Klozet, lavabo, duş ve makine yerleri kesinleşmeden boru çekilmez. Duş teknesi mi yoksa zemine gömülü duş mu sorusu, gider kotunu ve gereken şap yüksekliğini doğrudan değiştirir. Alçak profilli tekne ile sıfır zeminli çözüm aynı hattı istemez.

3. 03

   Gömme rezervuar kasası

   Kasa duvara veya kendi taşıyıcı ayaklarına sabitlenir; klozetin yükü kasaya biner. Temiz su ve gider bağlantıları kasa üzerinden yapılır. Kumanda paneli aynı zamanda revizyon kapağıdır, arkasındaki kesme vanasına erişim açık kalmalıdır.

4. 04

   Hat çekimi ve tespit

   Temiz su hatları kolektörden ek yapılmadan çekilir ve kelepçelenir. Atık su hattında eğim su terazisiyle kurulur, kelepçe aralıkları boru çapına göre bırakılır.

5. 05

   Test ve kapatma

   Hatlar test edilmeden şap ve fayans atılmaz. Sıralamanın tersine dönmesi, sonradan yapılan her düzeltmeyi kırım işine çevirir.

Teslim öncesi test ve kontroller

Kapatmadan önceki test, işin geri dönüşü olmayan tek aşamasıdır. Sıva altına girmiş bir hattı sonradan denemek, testin kendisinden çok daha pahalıdır.

• Temiz su basınç testi: Hat su ile doldurulup havası alınır, işletme basıncının üzerinde bir basınç uygulanır ve manometre izlenir. Yaygın uygulama işletme basıncının 1,5 katıdır; kesin test basıncı ve süresi boru üreticisinin talimatına ve projenin şartnamesine göre belirlenir. Basınçta düşüş varsa hat kapatılmadan kaçak aranır.
• Atık su sızdırmazlık kontrolü: Hat su ile doldurularak ek yerleri ve döşeme geçişleri gözle kontrol edilir.
• Akış kontrolü: Cihazlar bağlandıktan sonra her gider ayrı ayrı akıtılır; geri tepme, yavaş boşalma ve gurultu olup olmadığına bakılır.
• Eğim kontrolü: Kapatma öncesi yatay hatlarda eğim su terazisiyle yeniden okunur.
• Erişim kontrolü: Kolektör kutusu, revizyon kapağı ve temizleme kapaklarının kaplama sonrası açılabilir kaldığı doğrulanır.
• Sifon ve koku kontrolü: Tüm cihaz sifonlarının suyla dolduğu, yer süzgecinin sifonlu olduğu, kullanılmayan gider ağızlarının kör tapayla kapatıldığı kontrol edilir.

Yerinde görülmeden karar verilmez

Buradaki kararların çoğu binaya özeldir. Kolonun yeri, mevcut gider kotu, döşeme kalınlığı ve yapının yaşı, aynı işi iki dairede farklı hale getirir. Projenizi, tadilat kapsamınızı veya mevcut hattaki sorunu konuşmak isterseniz bize ulaşın; yapıyı görüp neyin gerektiğini ve neyin gerekmediğini birlikte değerlendirelim.