Kaçak Kontrolü ve Hat İyileştirme

İki ayrı kaçak, iki ayrı aciliyet

Aynı kelimeyle anılırlar ama ortak yanları azdır. Doğalgaz kaçağı bir can güvenliği sorunudur; ilk yapılacak iş tespit değil, ortamı boşaltmaktır. Su kaçağı ise çoğu zaman acil değildir, buna karşılık haftalarca fark edilmeden sürebilir ve asıl zararı yapıya verir. Kullanılan cihaz, müdahale sırası ve kimin neyi yapmaya yetkili olduğu iki durumda da farklı. Bu yüzden aşağıda ayrı anlatılıyor.

• Doğalgaz kaçağı: koku, ek yerinde veya cihaz bağlantısında ıslık benzeri ses, bütün cihazlar kapalıyken sayacın dönmeye devam etmesi. Önce tahliye, sonra bildirim.
• Su kaçağı: bütün musluklar kapalıyken dönmeye devam eden su saati, duvar dibinde rutubet, kabaran boya veya parke, alt kattan gelen şikâyet. Planlı tespit işi.

Doğalgaz kaçağı: önce tahliye, sonra tespit

187, Türkiye genelinde tüm doğal gaz dağıtım şirketleri için ortak acil ihbar hattıdır; GAZBİR koordinasyonunda çalışır ve çağrı, bulunduğunuz bölgenin lisanslı dağıtım şirketinin acil ekibine düşer. İstanbul'da bu şirket İGDAŞ'tır. Hat 7 gün 24 saat açıktır. Konut içinde, merdiven boşluğunda, sokakta veya servis kutusunda gaz kokusu, yangın, patlama ve baca gazı zehirlenmesi bu hattın konusudur. Zehirlenme şüphesinde -- baş dönmesi, bulantı, baygınlık -- önce 112 Acil Çağrı Merkezi aranır; 187 bundan sonra bilgilendirilir.

Hat üzerinde kaçak nasıl aranır

• Taşınabilir gaz dedektörüyle tarama: hat boyunca, ek noktalarında ve cihaz bağlantılarında ortam ölçümü yapılır. Kaba tarama için hızlı ve etkilidir.
• Köpük testi: şüpheli ek yerine köpük çözeltisi sürülür, kabarcık oluşuyorsa kaçak oradadır. Bu test sırasında çakmak, kibrit, açık alev kesinlikle kullanılmaz.
• Sızdırmazlık (basınç düşüm) testi: hattın tamamının bütünlüğünü ölçen yöntem budur. Tesisat, işletme basıncının üzerinde bir basınçla hava gibi yanıcı olmayan bir akışkanla doldurulur, sıcaklık dengelensin diye beklenir, sonra manometre üzerinden basınç düşüşü izlenir. Konut tesisatlarında U manometresi kullanılır. Kabul ölçütü tektir: basınç düşmeyecek.
• Gözle kontrol: korozyon, darbe izi, yanlış malzemeyle yapılmış ek, yaşlanmış esnek bağlantı elemanı ve havalandırmasız hacme alınmış cihaz.

Testte kusurlu çıkan parça yamanmaz. Çatlak bir boru veya ek kaynatılarak kapatılmaz, sökülüp değiştirilir ve test tekrarlanır. Bir de yetki sınırı var: servis hattı, servis kutusu ve sayacın kendisi dağıtım şirketine aittir. Servis kutusu çıkışından sonraki boru hattı, kolon, cihazlar ve baca ise -- sayaç hariç -- Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği'nde iç tesisat sayılır; mülkiyeti de sorumluluğu da müşteriye aittir. Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği'ne göre iç tesisatta değişiklik veya ilave yapılacaksa bu, onaylı tadilat projesi olmadan yapılamaz ve işin tasarımı ile yapımı sertifika sahibi bir firma tarafından yürütülür. Kendi başına yapılan müdahalenin sonucu, gazın kesilmesinden doğan zararın aboneye kalmasına kadar gider.

Su kaçağı: acil değil, ama pahalıya gelen

Su kaçağının sinsi tarafı, uzun süre görünür bir belirti vermemesidir. Şap altında veya duvar içinde ilerleyen sızıntı önce rutubet ve küf, sonra boya ve kaplama hasarı, en sonunda alt bağımsız bölüme sirayet olarak karşınıza çıkar. Betonarme için daha ciddisi var: sürekli nem, taşıyıcı elemanlardaki donatıyı korozyona açar. Komşuya geçtiğinde iş hukuki bir başlığa döner; yürürlükteki Türk Borçlar Kanunu'nun 69. maddesi, yapı malikini yapımdaki bozukluk ve bakımdaki eksiklikten doğan zarardan kusuru olmasa dahi sorumlu tutar. Yani "haberim yoktu" savunması iş görmez.

Gizli tesisatta kaçak nasıl bulunur

1. 01

   Hattı ayırın

   Kolon, daire girişi, sıcak ve soğuk hatlar ayrı ayrı kapatılarak kaçağın hangi hatta olduğu daraltılır. Bu adım atlanırsa sonraki ölçümler yanıltır.

2. 02

   Basınçlandırın

   Şüpheli hat kontrollü basınç altına alınır ve basınç düşüşü izlenir. Düşüş varsa kaçak o hatta demektir; yoksa arama başka yere kayar.

3. 03

   Akustik dinleme yapın

   Basınç altındaki borudan sızan su belirli bir frekansta ses üretir. Akustik cihaz bu sesi yükseltir; en kuvvetli duyulduğu yer kaçak noktasına en yakın yerdir. Temiz su hatlarında en verimli yöntem budur.

4. 04

   Termal kamerayla doğrulayın

   Sıcak su ve yerden ısıtma hatlarında sızan su, yüzeyde sıcaklık farkı bırakır. Termal görüntü bu farkı gösterir. İki bağımsız yöntem aynı noktayı işaret ediyorsa açılacak yer büyük ölçüde kesinleşmiştir.

5. 05

   Noktayı işaretleyin

   Kaçak noktası zemin veya duvar üzerinde işaretlenir, hangi hat olduğu ve derinlik tahmini not edilir. Açım ancak bundan sonra başlar.

Kırmadan tespit ne kadar mümkün sorusunun dürüst cevabı şu: tespit büyük ölçüde kırmadan yapılabilir, onarım yapılamaz. Kaçağın yeri kırıcı kullanmadan bulunur, ama o noktaya ulaşmak için sınırlı bir açım gerekir. Amaç, kırımı bir odanın tamamından bir karelik alana indirmektir. Her zaman santim hassasiyetinde nokta da çıkmaz; kalın şap, seramik altı yalıtım, çok gürültülü ortam ve çok küçük sızıntı sonucu zorlaştırır. Böyle durumlarda en olası bölge verilir ve açım kademeli ilerler. Bunu baştan söylemek, sonra sürpriz yaşamaktan iyidir.

Nokta onarım mı, hat yenileme mi

Kaçak bulunduktan sonraki asıl karar budur ve borunun kendisine bakılarak verilir, kaçağın büyüklüğüne değil.

• Nokta onarım mantıklıdır: hasar tek noktada ve mekaniktir (çivi, matkap, darbe), tesisat görece yeni, borunun geri kalanı sağlam, hatta daha önce benzer bir arıza çıkmamış.
• Hat yenileme mantıklıdır: aynı hatta tekrar eden kaçaklar var, galvaniz veya çelik boruda yaygın korozyon görülüyor, hat çok sayıda ekle uzatılmış, daire zaten tadilata giriyor, ya da sorun tek daire değil kolonun kendisi.

Yaşlı galvaniz hatlarda nokta onarım çoğu zaman ertelemedir; bir nokta kapatılır, birkaç ay sonra bir diğeri açılır ve her seferinde yeniden kırım yapılır. Apartmanlarda aynı şikâyet farklı dairelerden geliyorsa sorun daire içi değil kolon hattıdır ve bunun yönetim gündemine taşınması gerekir. Kolon yenilemesi tek başına bir daire sahibinin karar verebileceği bir iş değildir.

Kontrol sonunda elinize ne geçer

Kaçak kontrolünün çıktısı sözlü bir "bulduk, kapattık" olmamalı. Yapılan işin yazılı kaydı, hem bina yönetimi hem de ileride çıkabilecek bir anlaşmazlık için işe yarar.

• Kaçağın tespit edildiği nokta ve hangi yöntemle bulunduğu
• Hattın genel durumu: malzeme cinsi, görünen korozyon, ek yoğunluğu
• Yapılan işlem: nokta onarım mı, hat değişimi mi, hangi bölümde
• Kullanılan boru ve bağlantı tipi
• Uygulanan test ve sonucu
• Şimdilik bırakılan ama izlenmesi gereken bölümler ve önerilen sonraki adım
• Açım öncesi ve sonrası fotoğraflar

Yerinde bakmadan söylenecek şey sınırlı

Kaçak işi uzaktan teşhis kaldırmaz. Hattın yaşı, malzemesi, binanın kaç kat olduğu, kaçağın daire içinde mi kolonda mı olduğu ve zemin kaplamasının cinsi hem yöntemi hem de kırım miktarını değiştirir. Tekrarlayan bir kaçak yaşıyorsanız veya nokta onarımla yenileme arasında karar veremiyorsanız 0532 487 3603 numarasından arayıp durumu anlatın. Keşifte hattı yerinde görüp hangi yöntemin uygun olduğunu, neyin değişmesi gerektiğini ve işin nasıl ilerleyeceğini beraber konuşalım.