Kolon Hattı ve Dağıtım Sistemleri

Kolon hattı nerede başlar, nerede biter

Kolon hattı, ana kapama vanası ile sayaç bağlantısı arasında kalan ve henüz ölçülmemiş gazı taşıyan hat bölümüdür. Ana kapama vanası ile sayaçlar arasında kalan bölümün tamamı buraya girer; vanadan önceki bina bağlantı hattı kolona dahil değildir. Pratikte bu şu demektir: kolon tek bir dairenin değil, binanın tamamının hattıdır. Bir kattaki hatalı bağlantı bütün blokta gazın kesilmesine yol açar.

Bu yüzden kolon tesisatında birleştirmeler kaynaklı yapılır. Yürürlükteki teknik esaslar, gaz teslim noktası ile sayaç giriş vanası arasındaki tesisatı kaynaklı birleştirme zorunlu olan işler arasında sayar; kaynağın da ilgili standarda göre sertifikalandırılmış kaynakçılar tarafından yapılması gerekir. İç tesisat mevzuatı ayrıca tesisatın sertifika sahibi bir firmaya projelendirilip inşa ettirilmesini şart koşar.

Güzergâh tercih meselesi değil

Sahada en sık rastlanan yanlış, kolonun "en kısa yoldan" çekilebileceği düşüncesidir. Güzergâh serbest değildir. Doğru güzergâh bina ana girişinden başlar ve merdiven sahanlığından katlara çıkar; yangın merdiveni bunun dışındadır.

Gerekçesi basit. Hat her zaman görülebilir, kontrol edilebilir ve gerektiğinde müdahale edilebilir olmalıdır. Kilitli bir daireden geçen hatta kaçak aranamaz. Hattın mülkiyet sorunu olmayan ortak alanlardan geçmesi de bu yüzden istenir; özel bir bağımsız bölümün içinden geçen kolon, daire el değiştirdiğinde erişim sorununa dönüşür.

Merdiven sahanlığı yoksa ya da hattın geçmesi için teknik veya idari olarak uygun değilse, hat dağıtım şirketinin izniyle bina dış cephesine tesis edilebilir. Bu durumda borular hazır PE kaplamalı ve birleştirmeleri kaynaklı olur. Dış cephe bir kaçış yolu değil, izne bağlı bir istisnadır.

Çap, bağımsız bölüm sayısı ve eşzamanlılık

Kolon çapı, bağlı bağımsız bölümlerin debilerinin toplamı değildir. Bütün dairelerin aynı anda tam kapasiteyle gaz çekmeyeceği kabul edilir; hesap, daire sayısına bağlı eşzaman faktörü tablosuyla yapılır. Daire sayısı arttıkça faktör düşer.

• Bina ana kolon projesinde her bağımsız birimin branşman debisi en az 3,5 m³/h alınır.
• Daire içi toplam tüketim 5 m³/h'i geçmiyorsa kolona ayrıca debi eklenmez; geçiyorsa yalnızca aşan kısım aritmetik olarak eklenir.
• 100 bağımsız birimden fazlasını besleyen hatlarda, 100 birim için verilen eşzaman faktörü kullanılır.
• Ticari tesisatta ticari cihaz kullanılıyorsa eşzaman faktörü 1 alınır ve cihaz debileri aritmetik toplanır; aynı kolondan beslenen ticari mahallerin ısınma ve sıcak su kullanımlarında ise eşzaman faktörü konutlardaki gibi değerlendirilir.

Ayrıca kritik hattın toplam basınç kaybı kontrol edilir. Sonuç sınırın dışında kalırsa çap büyütülüp hesap tekrarlanır. Bu nedenle projeye ileride bağımsız bölüm eklenmesi düşünülüyorsa bunun baştan söylenmesi gerekir; kolon sonradan büyütülmez.

Şaft, kat geçişleri ve sayaç yerleşimi

Gaz borusu kapalı hacim içinden geçirilmez. Tesisat şaftından geçiyorsa şaftın tam havalanabilecek biçim ve boyutta olması gerekir.

• Şafttan geçen kolon boruları PE kaplı olur, birleştirmeler kaynaklı yapılır, bağlantı noktalarına sıcak PE sargı uygulanır.
• Şaftın en üst noktasında havalandırma menfezi bulunur; menfez doğrudan veya dikey bir kanalla atmosfere açılır.
• Şaft her kattan ulaşılabilir olmalıdır; sağlanamıyorsa dağıtım şirketi onayı aranır.
• Gaz borusu ile diğer tesisatlar arasında en az 30 cm mesafe bırakılır.

Duvar ve döşeme geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılır; kılıfın iç çapı gaz borusunun dış çapından en az 20 mm büyüktür ve kılıf içinde kalan boruda ek yeri bulunmaz. Ayrı bir nokta: gaz hattı binanın taşıyıcı kolonu veya kirişi içinden geçirilemez. Buradaki kolon yapı elemanıdır, gaz kolonu değildir; iki kavram sahada sık karıştırılır.

Sayaç, her dairenin kendi girişine veya girişine en yakın yere konur. Sahanlıkta sayaç vanası 1,90–2,10 m yükseklikte olur. Sayaçlar duman bacası üzerinden geçmez; asansör giriş kapısı üzerine, balkona ve konut kapısı üzerine konulmaz, yakınına priz ve elektrik sayacı gelmez. Kolon şafttan geçiyorsa, her sayaç için yeterli hacim sağlanmak koşuluyla sayaçlar şaft içine de alınabilir.

Mevcut binada kolon çekmek neden farklı

Yeni inşaatta şaft, geçiş delikleri ve sayaç nişleri kaba yapıyla birlikte çözülür. Mevcut binada bunların hiçbiri hazır değildir ve iş tamamen ortak alanda yapılır.

1. 01

   Yerinde tespit

   Sahanlık genişliği, kat yüksekliği, elektrik ve su tesisatının konumu ölçülür. Kullanılabilir bir şaft var mı, yoksa güzergâh dış cepheye mi kayacak burada belirlenir.

2. 02

   Kat malikleri kararı

   Ortak yerlerdeki yenilik ve ilaveler, Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 42. maddesi uyarınca kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla alınan karara bağlıdır. Isıtma sisteminin yakıt dönüşümü ile merkezi–ferdi dönüşümler de aynı maddede düzenlenir.

3. 03

   Proje ve onay

   Kolon güzergâhı, çap hesabı ve sayaç yerleşimi projelendirilir ve dağıtım şirketinin onayına sunulur. Dış cepheden çekim gibi istisnalar bu aşamada izne bağlanır.

4. 04

   Uygulama ve test

   Kaynaklı imalat, kılıf boruları, kelepçeler ve şaft havalandırması tamamlanır; hat testleri yapılır ve sonuç belgeleri dağıtım şirketine verilir.

5. 05

   Yüzey onarımı

   Açılan delikler, sıva ve boya ortak alanda kalır. Tesisat, gaz verme işleminden sonra antipas üzeri sarı renkli yağlı boya ile boyanır.

Kötü planlanmış kolonun sonradan çıkardığı sorunlar

• Dar seçilen çap: üst katlarda basınç düşer, ilave birim eklenemez; çözüm çoğunlukla kolonun yenilenmesidir.
• Yanlış mahalden geçen hat: onay alınamaz, geçmiş uygulamalarda ise kontrolde tespit edilip söktürülür.
• Havalandırması ihmal edilmiş şaft: kapalı hacimde gaz birikme riski doğar, sonradan menfez açmak yapısal bir iştir.
• Erişilemeyen sayaç veya vana: her müdahalede daire sahibinin evde olması beklenir.
• Sıva altına gömülmüş boru: teknik esaslara aykırıdır; duvar içi kanala döşenen boru yalnızca havalandırmaya uygun kapakla örtülebilir.

Kolon hattı, bir binada sonradan en pahalı düzeltilen kalemlerden biridir. Güzergâh, çap ve şaft kararlarının proje aşamasında verilmesinin nedeni budur. Binanızın durumunu yerinde görmeden çap ya da güzergâh söylemek doğru olmaz; kat sayısını, bağımsız bölüm sayısını ve mevcut sahanlık düzenini konuşmak için bize ulaşabilirsiniz.