Bina Kolon Tesisatı Nedir, Nasıl Yapılır?

Kolon hattı, binaya giren doğalgazı her bağımsız bölümün sayacına kadar taşıyan dikey boru hattıdır. Bina girişindeki ana kapama vanasından başlar, kat kat branşman vererek yükselir ve sayaç giriş vanasında biter. Sayaçtan sonrası artık daire içi tesisattır, kolon hattının işi orada biter.

Apartman yönetimleriyle konuşurken en sık karışan nokta şu: buradaki "kolon" binanın betonarme kolonu değil. Tesisatta kolon, dikey ana besleme hattı anlamına geliyor. İkisi birbirine karıştığı için zaman zaman "kolon deliniyor mu" endişesi duyuluyor. Doğalgaz borusu, binanın taşıyıcı kolon ve kirişlerinden geçirilmez.

Kolon hattı binanın hangi bölümünü kapsar

Bir binada doğalgaz hattı, adı ve sınırları tanımlı parçalara ayrılır. Yönetimle proje konuşurken bu ayrımı bilmek işi kolaylaştırır:

• Bina bağlantı hattı: Servis regülatörü ile bina girişindeki ana kapama vanası arasındaki bölüm.
• Kolon hattı: Ana kapama vanasından her dairenin sayaç giriş vanasına kadar olan bölüm. Binanın ortak tesisatı budur.
• Tüketim hattı: Sayaçtan sonra başlayan, dairenin kendi tesisatı.

Kolon hattı ortak alan tesisatı olduğu için masrafı da, kararı da, sorumluluğu da binanın tamamına aittir. Daire içindeki işlerden ayrı düşünülmesi gereken kısım burasıdır.

Güzergâh neden baştan doğru seçilmek zorunda

Kolon hattı, dağıtım şirketinin onayladığı proje üzerinden çekilir. Güzergâh o projede çizilidir ve rastgele seçilmez. Hat, her zaman kolayca görülebilen ve durumu kontrol edilebilen yerlerden geçmek zorundadır. Uygulamada bu, bina ana girişinden başlayan merdiven sahanlığı demektir. Kapıcı dairesi, sığınak, kazan dairesi ve yakıt deposu gibi mahallerden kolon hattı geçirilmez. Yangın merdiveni bu kapsamın dışındadır. Hat, bir dairenin içinden ya da başka bir özel mülkiyetten geçirilemez.

Güzergâhın sonradan değişmemesinin üç pratik sebebi var. Birincisi, kolon hattı kaynaklı çelik boru ile yapılır; sökülüp takılan bir sistem değildir. İkincisi, güzergâh onaylı projenin bir parçasıdır, değiştirmek yeni proje ve yeni onay demektir. Üçüncüsü, hattın geçtiği her duvar, döşeme ve yüzey açılıp kapanmıştır. Güzergâhı değiştirmek, o yüzey onarımlarını ikinci kez yapmak anlamına gelir.

Kötü planlanmış bir kolonun faturası genellikle yıllar sonra kesilir:

• Çapı dar hesaplanmış hatta üst katlarda kombi basınç düşüklüğü yaşanır, şikâyet hep aynı dairelerden gelir.
• Sonradan gaz almak isteyen bir daire ya da ticari birim hatta eklenemez, kolonun tamamı yenilenir.
• Sayacı uzağa düşen daire için ortak alandan uzun boru çekilir; hem görüntü hem bakım sorunu olur.
• Ulaşılamayan bir noktadan geçen hat, kaçak kontrolünde ve bakımda her seferinde yüzey açmayı gerektirir.
• Merkezi sisteme dönüş ya da kazan dairesi kapasite artışı gündeme geldiğinde mevcut kolon yetmez.

Şaft, geçişler ve havalandırma

Kolon hattı tesisat şaftından geçirilecekse şaftın iki şartı sağlaması gerekir: her kattan ulaşılabilir olmak ve havalandırılabilir olmak. Şaft içindeki gaz borusu duvara kelepçelerle sabitlenir, birleştirmeler kaynaklıdır ve boru korozyona karşı kaplanır. Şaft içinde başka tesisatlar da varsa gaz borusu ile aralarında belirli bir mesafe bırakılır; su, elektrik ve gaz hattının birbirine yapışık gitmesi kabul edilmez.

Duvar ve döşeme geçişlerinde boru doğrudan betona gömülmez. Kılıf borusu içinden geçirilir, kılıf boru çapından bir ölçü büyük seçilir ve duvarın her iki yüzünden dışarı taşacak şekilde bırakılır. Amaç, yapının oturması ya da genleşme sırasında borunun zorlanmasını ve korozyonu önlemektir.

Kolon hattının en üst noktası, çatıya yakın bölgede havalandırılır. Gazın birikebileceği ölü noktalar bırakılmaz. Havalandırmanın yapılamadığı durumlarda dağıtım şirketi gaz alarm cihazı isteyebilir.

Çap seçimi bağımsız bölüm sayısına bağlıdır

Kolon hattının çapı, dairelerin cihaz debilerinin toplanmasıyla bulunmaz. Bütün dairelerin kombisi aynı anda tam kapasite çalışmayacağı için hesaba "eş zaman faktörü" girer. Bu katsayı, hattın beslediği bağımsız bölüm sayısına ve daire içindeki cihaz kombinasyonuna göre değişir. Daire sayısı arttıkça katsayı küçülür: 4 daireli bir binada daire başına düşen pay, 40 daireli bir binadakinden belirgin şekilde yüksektir.

İkinci sınırlayıcı, basınç kaybıdır. Servis kutusundan sayaca kadar olan hat boyunca izin verilen toplam basınç kaybı şartnamede sınırlıdır. Kolon uzadıkça ve dirsek sayısı arttıkça bu bütçe tükenir. Bu yüzden çap, yalnızca daire sayısının değil, bina yüksekliğinin ve güzergâh uzunluğunun da fonksiyonudur.

Yeni inşaatta önemli olan üçüncü konu, hesabın bugünkü değil nihai duruma göre yapılmasıdır. Zemin katta boş bırakılan dükkânlar, sonradan doğalgaz almayı düşünen daireler ve kazan dairesi ihtimali hesaba baştan girmelidir. Kolon hattı çekilirken gaz almayacak daireler için de branşman bırakılıp vana ve kör tapa ile sonlandırılması bu yüzdendir. Sonradan eklenen her birim, hesabı en baştan zorlar.

Sayaç yerleşimi

Sayaçlar ortak alanda, her dairenin kendi giriş kapısına mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. Bunun sağlanamadığı binalarda dağıtım şirketinin onayıyla farklı bir nokta seçilebilir. Sayaçlar bir arada gruplanacaksa temel kural şudur: bir abonenin borusu başka bir abonenin kullanım alanından geçmemelidir.

Sayaçlar şaft içine de alınabilir. Bunun şartı, her sayaç için müdahale edilebilecek yeterli hacmin bırakılmasıdır. Sayacın okunabilmesi, vanasına ulaşılabilmesi ve gerektiğinde sökülebilmesi gerekir. Dar bir şafta sıkıştırılmış sayaç grubu, ilk arızada sorun çıkarır.

Mevcut binada kolon çekmek yeni inşaattan neden farklı

Yeni inşaatta kolon hattı, kaba inşaat aşamasında şaft hazırken ve duvarlar kapanmadan önce çekilir. Güzergâh serbest, yüzey onarımı minimum, iş kesintisizdir. Mevcut ve oturulan bir binada aynı iş üç ek başlık getirir: karar, izin ve onarım.

1. 01

   Kat malikleri kararı

   Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 42. maddesine göre ısıtma sisteminin yakıt dönüşümü, kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla alınacak karara bağlıdır. Toplam inşaat alanı iki bin metrekare ve üzeri binalarda merkezi sistemden ferdi sisteme geçiş için oy birliği aranır. Karar defterine işlenmeden sonraki adımlar başlamaz.

2. 02

   Keşif ve güzergâh tespiti

   Bina yerinde gezilir. Şaft var mı, kullanılabilir durumda mı, sahanlık genişliği yeterli mi, sayaçlar nereye sığar, ana vana nereye konacak; bunlar ancak yerinde görülerek belirlenir.

3. 03

   Proje ve onay

   Güzergâh, çap hesabı ve sayaç yerleşimi projeye işlenir. Proje dağıtım şirketine sunulur ve onaydan geçer. Onaylı projeye uymayan uygulama kabul görmez.

4. 04

   Uygulama

   Çelik boru kaynaklı olarak çekilir, geçişler kılıflanır, kelepçeler ve vanalar yerine konur. Oturulan binada bu iş kat kat ilerler ve ortak alanın bir süre şantiye gibi kullanılmasını gerektirir.

5. 05

   Test ve yüzey onarımı

   Hat basınç testine tabi tutulur. Ardından açılan duvar, sıva, boya ve sahanlık yüzeyleri onarılır. Mermer, granit ya da özel kaplama varsa onarım en zahmetli kalem bu aşamada çıkar.

Mevcut binalarda ikinci bir kısıt daha var: hattın dış cepheden çekilmesi gündeme gelirse bu, kat malikleri kurulu kararı ve dağıtım şirketinin onayı olmadan yapılamaz. Bu durumda da hat özel mülkiyetlerden geçirilemez. Yani "balkondan çıkalım" gibi pratik görünen çözümler çoğu zaman uygulanabilir değildir.

Kolon hattında doğru kararların neredeyse tamamı ilk gün verilir. Şaft yerinin seçimi, çapın hangi daire sayısına göre hesaplandığı, sayaçların nereye oturduğu; bunlar sonradan düzeltilebilen şeyler değil. Yeni inşaatta kolon hattı planlaması bu yüzden kaba inşaat aşamasında konuşulmalı, mevcut binada ise karar alınmadan önce güzergâh yerinde görülmelidir.

Binanızın durumu, kat sayısı, şaft yapısı ve sahanlık genişliği bilinmeden kolon hattı için net bir şey söylenemez. Fotoğraftan ya da telefonda tarif üzerinden verilen cevaplar çoğu zaman yanıltıcı olur. Binayı yerinde görüp güzergâhı ve sayaç yerleşimini konuşmak için 0532 487 3603'ten bize ulaşabilirsiniz.